Dongeng-Basa-Jawa-Gaul-Gawe Dolanan

Serial Jaka Saba

Gawe Dolanan Yo!

 dening: Widyo Babahe (mbah Wid)

Ngepasi malem Minggu, rembulane ketok melok-melok. Padhang mbulan. Bocah sapantaran padha gegojegan nang plataran.

Kahanan kaya ngono kuwi mau saiki wis langka. Malah kepara wis ora ana nang kutha. Amarga kutha wis padhang saka sunare lampu listrik. Dadi padhange mbulan kalah karo sunare lampu listrik.

Nanging ing Dhukuh Saba, isih langka lampu listrik nang dalan. Mula padhange mbulan ya katon padhang tenan. Yani, Nur, Mita, Irma, lan Sinta wis ngumpul nang platarane Pakdhe Lekan.

Ora kaya adat sabene, yen ngepasi padhang mbulan tur malem Minggu kaya ngono kuwi, sing ngumpul luwih saka bocah limalas. Nanging embuh, wengi kuwi kok mung bocah lima. Najan mung bocah lima, ora gawe surute anggone padha dolanan. Pancen sing kerep runtang-runtung ngalor-ngidul ya bocah lima kuwi mau.

“Yo, dolanan cublak-cublak suweng yo!” pangajake Yani marang kanca-kancane.

Sing diajak ora wangsulan. Bocah-bocah kuwi terus padha mider dhewe-dhewe. Golek watu cilik sing diarani gacuk, sing dienggo piranti dolanan.

“Nganggo gacuk iki wae ya. Watune ketok beda. Cilik, alus, rada ireng,” panjaluke Mita marang kanca-kancane. Dheweke nuduhake watu sing lagi tinemu.

Kanca-kancane sarujuk. Rampung kuwi, kabeh padha ngumpul terus hompimpah. Pungkasane, Nur karo Sinta padha pingsut. Nemtokake sapa sing dadi.

Bocah-bocah bebarengan nembang cublak-cublak suweng. Mung Sinta dhewe sing ora nembang, amarga dheweke sing dadi. Kanca-kanca liyane lungguh, karo nyelehake salah sijine tangan. Embuh tangan kiwa, embuh tangan tengen. Tangan ditumpangake mlumah nang gegere Sinta. Sinta njengking kaya wong sujut nalika sembahyang.

“Sirpong dhele kopong, sir-sirpong dhele kopong, sir-sirpong dhele kopong.”

Sinta njenggelek saka njengkinge. Lungguh karo menga-mengo. Kaya kethek ditulup, mangkono paribasane. Ngira-ira sapa sing nggawa gacuke. “Irma!” mangkono bedheke Sinta.

“He, keliru!” pambengoke kanca-kanca dolanane meh bebarengan.

Pancen bener, sing nggawa gacuk dudu Irma. Nanging Yani. Pungkasane Sinta dadi maneh. Tembang dolanan cublak-cublak suweng ditembangake bareng-bareng kaya mau.

Tambah Kanca Dolanan

          Katon rame, senajan sing dolanan mung bocah lima. Nambah swasana padhang bulan wengi kuwi dadi regeng. Apamaneh nalika lagi gayeng-gayenge padha dolanan, Riski, Asih, lan Dian teka. Nimbrung. Bocah telu sing lagi teka hompimpah dhisik karo Mita sing nembe dadi. Bocah papat hompimpah nemtokake sapa sing dadi.

Wah, saiki sing dolanan dadi bocah wolu. Luwih regeng, luwih rame. “Yo, dolanan liyane wae. Aku wis bosen dolanan cublak-cublak suweng,” panjaluke Sinta marang kanca-kancane.

“La, terus dolanan apa?” pitakone Asih.

Gandheng bocah akeh, kekarepane ya rupa-rupa. Ana sing ngajak dolanan betengan. Ana sing pengin gobak sodhor utawa dhingklik oglak-aglik. Liyane pengin seledhor utawa soyangan. Uga ana sing kepengin dolanan sundhah-mandhah utawa engklek.

Yani, sing biasane mandhegani kanca-kancane, nemtokake dolanan sundhah-mandhah utawa engklek. “Nanging ngene, dipisah dadi rong panggonan. Sakpanggonan bocah papat. Kesuwen ngenteni giliran, yen dadi siji,” mengkono Yani anggone nata kanca-kancane.

Sidane bocah wolu dolanan sundhah-mandhah sing kabagi rong panggonan. Dolanan sing siji kuwi mau beda karo dolanan sadurunge. Yen cublak-cublak suweng, kejaba ana dolanane, uga ana tembange.

Nanging dolanan sundhah-mandhah mung dolanan thok. Ora ana tembange. Kejaba kuwi, dolanan sundhah-mandhah ora kabeh bareng bisa dolanan. Urut siji-siji, ngenteni giliran. Semono uga dolanan gobak sodhor, betengan, utawa dhakonan. Ora ana tembange.

Nang endi papan panggonan, bocah wadon karo bocah lanang ora tau bisa akur yen padha dolanan. Bocah lanang senengane yen ora ngrusuhi, ya mbeda. Apamaneh nalika ngerti yen ana bocah-bocah wadon dolanan.

Mula nalika weruh ana bocah wadon padha dolanan sundhah-mandhah, grombolane Jaka Saba kaya ana sing ngabani. Bebarengan teka karo bancikan, menthangkring nang dhuwur egrang. Mlaku nrabas garis sing dienggo dolanan sundhah-mandhah.

Ya mesti wae sing lagi dolanan, ya ora liya bocah-bocah wadon kuwi, sanalika nesu. Tanpa ana sing ngomandho, bocah-bocah wadon ngoyak lan ngrubut bocah-bocah lanang sing lagi egrangan. Mesti wae sing nganggo egrang kalah cepet karo sing mlayu biyasa. Mula ora watara suwe, bocah-bocah sing nganggo egrang enggal kecandhak. Terus padha medhun saka egrange.

“Karepe piye? Kok ngrusuhi sing lagi dolanan sundhah-mandhah?” pambengoke Nur marang bocah-bocah lanang.

“Yen ora seneng mbok ya ora usah ngrusuhi. Kana dolanan dhewe. Cah lanang padha-padha cah lanang,” tembunge Yani nimpali.

Bocah-bocah lanang mung cengengesan. Apamaneh Jaka Saba sing bisa diarani pandhegane kanca-kancane.

Mbokmenawa wis kaya adhate yen bocah lanang seneng dolanan sing akeh polahe. Suwalike, bocah wadon senenge dolanan sing alusan. Kaya to bekelan, pasaran, dhakonan, klebu uga sundhah-mandhah.

Ana sing ngarani yen bocah wadon dolanan setinan kuwi ora patut. Kuwi pantese dolanane bocah lanang. Semono uga kosok baline yen ana bocah lanang dolanan pasaran diarani wandu utawa jengki.

Nanging kuwi mau kabeh mung panganggepe wong sing isih jadhul utawa kuna. Satemene dolanan kuwi ya mung saderma dolanan. Kanggo ngisi sepine kahanan. Nambah lan ngraketake kekancan.

Dolanan ora duwe watak wadon utawa lanang. Kabeh lan sapa wae sing bisa nglakoni, ya kena-kena wae. Ora ana jinise dolanan lanang utawa wadon.

Nanging embuh kena apa, Jaka Saba sagrombolane kok ngrusuhi nalika bocah wadon lagi dolanan sundhah-mandhah.

“Mbokmenawa bocah-bocah lanang ora seneng dolanan sundhah-mandhah. Piye yen dolanan jamuran wae?” panjaluke Mita marang kanca-kancane.

“Ya, yen ngono aku melu,” tembunge Jaka Saba.

Sanalika kanca-kancane sagrombolan, ya Krisna, Mamad, Heru, lan Halim, padha sarujuk. Bocah lanang sapantaran sing nggawa egrang enggal-enggal nyelehake egrange. Egrang disendhekake wit nangka pinggir platarane Pakdhe Lekan.

Mbulane saya mendhuwur. Sunare tambah padhang. Ing plataran katon kaya rina. Bocah-bocah sing dolanan padha seneng-seneng. Embuh pancen adhate utawa kagawa saka kahanan alam, tembang padhang mbulan keprungu. Tembang kuwi metu saka gorokane bocah-bocah sapantaran. Nambah regenge swasana.

“Yo pra kanca dolanan ing njaba, padhang mbulan padhange kaya rina, rembulane sing awe-awe, ngelingake aja padha turu sore.”  Bocah-bocah nembang makaping-kaping.

Saiki cacahe ana bocah telulas. Nglumpuk nang tengahe platarane Pakdhe Lekan. Terus padha hompimpah. Nemtokake sapa sing dadi sajrone dolanan jamuran mengkone.

Pancen dina kuwi lagi rejekine Sinta. Sepisan maneh Sinta kalah. Ya, mesthi wae dheweke sing dadi. Sakancane padha gegandhengan, ngubengi Sinta sing ana tengahe kalangan. Gegandhengan mlaku mubeng karo nembang jamuran.

“Jamuran, ya gegethok. Jamur apa, ya gegethok. Sira njaluk jamur apa?” mengkono pungkasane tembang, dibarengi karo nguwali gandhengane dhewe-dhewe.

Sinta mesam-mesem karo nyawang kancane siji mbaka siji. “Jamur kethek menek!” pambengoke Sinta.

Sanalika kanca-kancane padha mlayu golek wit. Terus padha menek kaya kethek. Sinta kawit mau tansah ngawat-awati Jaka Saba. Katone Sinta wis ngincim. Ndilalah Jaka Saba rada ora waspada lan playune kurang cepet. Ya mesti wae gampang kecandhak dene tangane Sinta.

“He, Jaka sing dadi!” pangucape bocah-bocah liyane.

Tembang jamuran diambali kaya mau. Saiki sing nang tengah dudu Sinta, nanging ganti Jaka Saba. Rampung nembang, Jaka Saba sing dadi nembung njaluk jamur krosi.

Bocah-bocah sing ngubengi Jaka sanalika padha ndhodhok. Terus ethok-ethoke dadi krosi. Sing dadi nglungguhi krosi kuwi mau siji mbaka siji. Sapa sing ora kuwat dilungguhi, ya kuwi sing mengkone genti dadi.

Saka bocah rolas, sing ora kuwat dilungguhi mung Dian karo Irma. Ora maido, bocah loro kuwi pancen kagolong isih cilik. Dadi ya pantes yen otote isih kurang rosa. Dian lan Irma terus pingsut. Sing menang Irma. Wis samestine sing dadi ya Dian.

Ajar Gawe Kuluk

“Jamuran, ya gegethok. Jamur apa, ya gegethok….” Tembang kuwi durung nganti rampung, kapedhot pambengoke Jaka, “Nas, aku nas dhisik. Kae kancaku padha teka.”

Kabeh padha nyawang marang sarombongan bocah lanang sing lagi teka. Sarombongan kuwi mau ora liya ya kanca-kancane Jaka nang sekolahan. Bono, Marjuki, Toto, lan Dana. Ora watara suwe, sawise diawe Jaka, bocah papat kuwi mau nyedhak.

“Tepungake, iki kanca-kancaku sasekolahan, ya sakelas,” mangkono tembunge Jaka marang kanca-kancane ing Dhukuh Saba.

Rampung tepungan, Jaka nerusake tembung, “Ya dingapura wae, aku ora ngomong sadurunge. Dina Senin mengko nang sekolahanku arep dianakake pertandingan bal-balan nganggo egrang. Mula kanggo persiapan ben ora kaget, dina iki arep padha latihan nang kene.”

Wah, ya mesti seru. Bal-balan nganggo egrang! Ora sembarang bocah bisa nganggo egrang. Terus kepiye nyadhuk lan mlayune yen padha ngoyak bal? Nanging kanggone Jaka Saba sakanca, bab kuwi wis ora perlu dikuwatirake.

Pertandhingan persahabatan antarane kanca sekolah lawan kanca sadhukuh kawiwitan. Jaka Saba melu kanca sasekolahan. Dene kelompok Dhukuh Saba dipercayakake marang Mamad, Krisna, Halim, Heru, lan Yani.

Marjuki kaget, kok ana bocah wadon bisa numpak egrang. Apamaneh mengko nganggo nyadhuk bal barang. Ora sembarang bocah wadon bisa bal-balan. Apamaneh iki nganggo egrang.

Jaka Saba ngerti glagate Marjuki, terus nyedhaki. “Aja kaget karo bocah-bocah Dhukuh Saba. Lanang-wadon akeh sing bisa nganggo egrang. Sadurunge kowe bisa, Yani, Nur, Sinta wis bisa nyadhuk bal nganggo egrang,” Jaka mbisiki Marjuki.

Nur dadi wasit. Dhweke nyebul sempritan. Tandane pertandhingan kawiwitan. Bocah-bocah Dhukuh Saba liyane padha keplok-keplok.

Regune Jaka sing entuk giliran nyadhuk bal dhisik. Bono ngawiti nendhang bal, sing dioperake marang mburine, yakuwi Dana. Terus dioperake marang Toto, sing ana sisih tengene. Mamad maju, karepe arep ngrebut bal saka sikil egrange Toto. Nanging kalah cepet, amarga wis ditendhang, dioperake Marjuki sing ana ngarepe.

Sadurunge bal tekan nggone Marjuki, Krisna luwih cepet lan trengginas, ndhisiki nyandhak bal. Jan Krisna pancen bocah sing prigel yen nganggo egrang. Kaya-kaya egrang kuwi mau wis nyawiji nang sikile.

Dheweke ya bisa mencolot-mencolot uga nganggo egrange. Dadi ora maido, nalika nggiring bal, Dana nyegat nang ngarepe, Krisna nyepit bal nganggo egrange, banjur diumbulake. Sanalika bocah-bocah sing padha nonton keplok-keplok.

Jebule sing padha nonton tambah akeh. Ora mung bocah-bocah thok. Wong-wong tuwa ya padha melu nyedhak. Mbah Tono sing biyasane nang omah nyetel VCD uyon-uyon gendhing-gendhing Jawa, bengi kuwi ora gelem keri. Semono uga Paklik Huri, melu-melu nyoraki nalika regune Jaka Saba nggiring bal. Ya mesti wae gawe grogine kanca-kancane Jaka.

 Bocah-bocah Dhukuh Saba dhewe wis kerep ditonton wong-wong tuwa. Apamaneh krungu bengak-bengoke Paklik Huri. Meh saben dina, nganti bosen. Pungkasane, pertandhingan dimenangake regune bocah-bocah Dhukuh Saba kanti biji 3-1.

Wektune arep ngancik tengah wengi. Hawane tambah adhem. Siji mbaka siji bocah-bocah sing dolanan ing platarane Pakdhe Lekan bali menyang omahe dhewe-dhewe.

Sadurunge padha ninggalake platarane Pakdhe Lekan, Jaka pesen karo kanca-kanca Dhukuh Saba. Sesuk esuk kanca-kanca sekolahane arep sinau gawe kuluk saka godhong nangka marang bapake Jaka. Sapa sing arep melu sinau bareng kena teka nang omahe Jaka. Ora mung kuwi. Bapake Jaka ya njanjeni arep ngajari piye carane gawe montor-montoran saka kembang tebu alias gleges.

Esuk umum-umun, Krisna, Mamad, Halim, lan Heru wis nang omahe Jaka. Bocah-bocah kuwi pancen seneng gawe dolanan. Apamaneh gawe dolanan sing bahane gampang digoleki alias wis cemawis nang Dhukuh Saba. Ora kudu nganggo tuku barang.

Rada sawetara, Bono, Dana, lan Toto wis ketok irunge. Nanging embuh kena apa, Marjuki kok ora melu bareng.

Bocah-bocah wis sawetara suwe anggone padha ngumpul nang emperan omahe Jaka. Nanging Jaka sarta bapak lan ibune sajake ora ana nang omah. Lawang ngarep bukakan amba. Nanging sing duwe omah siji-sijia ora ana sing ketok kemliwer.

Pancen wis dadi adate warga Dhukuh Saba, ora tau nutup lawang omahe, najan lunga suwe. Nanging esuk kuwi rak iya wis kangsenan to? La kok malah lunga iki kepiye karepe? Mbokmenawa mengkono pamikire kanca-kancane Jaka.

“Wis padha nglumpuk to iki mau? Suwe ya anggone ngenteni?” pambagene ibune Jaka marang bocah-bocah sing lagi lungguhan nang emperan.

“Sawetawis wekdal kok, Makdhe,” wangsulane Bono.

“Ya, nek rong jam nggih dereng wonten,” Krisna nimpali gunem.

Ibune Jaka ora nesu. Malah kepara ngguyu. Wis apal watake Krisna sing pancen seneng clelekan. “Jaka karo bapake isih nang kebon. Lagi ngrenceki kayu nangka, karo milihi godhonge. Jare arep digawe kuluk?”

“Nggih, Dhe,” semaure bocah-bocah meh bareng.

Ora let suwe Jaka njedhul saka mburitan karo nyangking kranjang cilik isi godhong nangka. Bapake ngetut mburine mbongkok rencekan kayu.

“Wis, kono padha dikepenakake dhisik. Pakdhe ndokok rencekan iki nang pawon dhisik, selak ndang dienggo adang makdhemu,” tembunge bapake Jaka karo mlaku memburi.

Dene Jaka nyelehake kranjang cilik isi godhong nangka nang ngarepe kanca-kancane. Banjur mlebu omah saperlu njupuk gleges, kembang tebu, sing wis dicepakake wingenane sore.

“Nggawe kuluk dhisik apa montor-montoran?” pitakone Jaka marang kanca-kancane. Durung nganti ana sing wangsulan, Jaka Saba takon maneh, “Lo, Marjuki kok ora ketok dhewe?”

“Lagi kon momong adhine. Bapak lan biyunge menyang pasar. Mengko jare nyusul mrene,” wangsulane Dana.

Bocah-bocah Dhukuh Saba wis padha bisa nggawe kuluk saka godhong nangka. Mula karo ngenteni bapake Jaka, Krisna, Mamad, lan Heru ngajari Bono, Dana, lan Toto kepiye carane gawe kuluk.

Godhong nangka sing isih ijo kuwi mau ditekuki siji-siji. Sing alus nang njaba. Wis ana sawetara godhong nangka sing tekukan, kira-kira cukup satlakupan sirahe dhewe-dhewe. Terus siji mbaka siji godhong nangka kuwi mau digandheng. Bisa nganggo steples. Nanging luwih becik nganggo biting. Mengkono kurang-luwih bocah-bocah Dhukuh Saba ngajari gawe kuluk.

“We, la iya wis padha pinter gawe kuluk dhewe ngono. Dadi aku mung ngajari carane gawe montor-montoran wae to?” pangaleme Jaka marang kanca-kancane sekolah. Dheweke mikul gleges, terus diselehake nang pojokan emperan.

Sing dialem ora nggagas. Padha senggut karo kuluk gaweyane dhewe-dhewe. Dana, Bono, lan Toto mesam-mesem karo njajal ngepasake kuluke nang sirah.

Sawetara kuwi Jaka Saba ngudhari gendhelan sing dinggo naleni gleges kembang tebu. Bareng wis uwal, kembang tebu dipantha-pantha. Karepe ben ora padha rebutan. Rampung kuwi banjur dibagekake marang kanca-kancane. Sapantha kanggo bocah loro. Sabanjure bocah-bocah padha nglereki blarak, saperlu gawe biting.

“Pesene Bapak, montor-montoran sing arep digawe direka-reka dhisik utawa digambar. Saka ngiringan kaya apa. Yen disawang saka ngarep kaya apa. Yen wis glegese dikethoki, manut dawa-cendheke sing dikarepake dhewe-dhewe.”

Sanalika bocah-bocah padha golek panggonan dhewe-dhewe. Banjur nggambar nang lemah. Ana sing nggambar sedhan. Ana sing nggambar bis utawa trek. Lan ana sing nggambar kreta. Wah, jan apik banget gambare.

Sarampunge padha nggambar, banjur padha ngethoki gleges sing isih lonjoran. Dawa-cendhake manut ukuran gambare dhewe-dhewe.

“Leren dhisik. Kana padha menyang mburi. Mengko yen wis rampung maem, dibacutake maneh. Nanging ya kuwi, Makdhe ora duwe lawuh. Kuwi mau takgorengake gereh karo jangan kebo alias jangan gori,” mengkono tembunge ibune Jaka Saba marang bocah-bocah.

Nanging kanca-kancane Jaka Saba sajake padha isin. Bareng Jaka rada meksa, lagi padha gelem memburi saperlu maem. Pancen wis watake menungsa, najan weteng ngelih alias durung diisi, ganthane ya ora gelem yen ditawani mangan.

Rampung mangan, bocah-bocah bali maneh nang emperan. Mbacutake gawe dolanan montor-montoran. Bapake Jaka Saba wis ana nang papan kono. Sabanjure bocah-bocah diwarahi kepiye carane nyambung kethokan gleges, nganggo biting.

“Alon-alon bae. Sing ati-ati. Yen bitinge kurang lancip, mengko glegese pecah,” mengkono bapake Jaka wanti-wanti.

Durung nganti rampung olehe ngucap, makpres, keprungu swara gleges pecah. Oalah, anggone Dana nyublesake biting nang glegese kerosanen. Bareng digatekake, bitinge ya kurang lancip.

“Wah, inggih leres, Pakdhe,” tembunge Dana.

“Ya wis ora dadi apa. Jenenge bae lagi sinau. Ora maido yen ana klerune.”

Kena Bom Teroris

Dina Minggu sore kuwi, dalanan Dhukuh Saba katon macet. Ora amarga ana wong lagi nggiring bebek utawa arak-arakan nganten. Nanging ana arak-arakan montor-montoran. Sarampunge sinau gawe montor-montoran saka kembang tebu alias gleges, bocah-bocah kuwi gawe arak-arakan. Padha nggeret montor-montoran gaweyane dhewe-dhewe, turut sadalan-dalan.

Saben wong sing weruh, kalebu wong sing lagi numpak montor, mandheg utawa mlaku alon-alon. Kejaba kuwi, akeh bocah cilik sing padha melu mlaku, ngetutake nang mburine. Ya pantes wae yen dalane macet.

Mamad, Halim, lan Dana gawe bis. Heru, Yani, Nur, lan Bono gawe trek. Mita, Sinta, lan Toto gawe sedhan. Dene Jaka, Riski, Asih, lan Krisna gawe kreta kencana.

“Lo, kok kretane Krisna mlenyok? Bar kena apa kuwi mau?” pambengoke Lik Huri.

“Bar kena bome teroris, Lik,” wangsulane Krisna ora kurang akal.

Pancen bener, yen dibiji utawa disawang montor-montoran sing paling kurang sampurna ya gaweyane Krisna. Liyane wis padha katon apik. Saora-orane katon bakoh. Nanging beda karo sing digawe Krisna. Pancen yen dietung, paling ora sabar utawa grusa-grusu ya Krisna. Apamaneh dheweke kakehan clelekan.

Mbokmenawa wis padha marem anggone ngeret-eret montor-montorane mubeng Dhukuh Saba, bocah-bocah sapantaran padha leren. Lungguhan nang platarane Pakdhe Lekan.

“Wis sore, nanging Marjuki kok durung ketok. Ana apa ya?” tembunge Dana nalika pada leren.

“Mbokmenawa ora entuk dolan-dolan karo biyunge,” Yani nerusake tembung.

“Yen ora ngono, adhine sing ora gelem ditinggal,” Mamad melu urun rembug.

“La kepiye, Dan? Iki wis sore, sedhela maneh rak iya kudu bali to awake dhewe?” pitakone Bono marang Dana. Sing ditakoni ora langsung wangsulan. Isih bingung, mikir-mikir dhisik.

“Ya wis, ngene wae, dienteni sauntara. Yen durung teka mrene, ya wis ditinggal wae,” urun rembuge Jaka.

“Yen pancen niat arep mrene rak iya wis mau to tekan kene. Nanging nganti sore durung teka, ateges ya pancen ora niat mrene,” sambunge Toto rada anyel.

Rampung padha grejegan, bocah-bocah sapantaran bali nyang omahe dhewe-dhewe. Kejaba kuwi wancine pancen wis arep nyedhaki magrib. Bocah-bocah kuwi ora lali nyangking montor-montoran sing lagi wae dieret-eret sadalan-dalan. Nanging beda karo Krisna. Kreta kencanane ditinggal ngono wae nang emperane Pakdhe Lekan.

“Lo, Kris, kreta kencanamu kok ora mbokgawa?” pitakone Jaka.

“Wis ben. Kreta elek wae kok. Suk Minggu ngarep aku arep nggawe sing luwih apik,” wangsulane Krisna karo mlaku ninggalake platarane Pakdhe Lekan.

Bengine Jaka Saba diterake bapake menyang omahe Marjuki. Perlune kepengin ngerti, ana apa satemene Marjuki awan mau kok ora sida nyusul kanca-kancane nang omahe.

“Kula nuwun, kula nuwun,” uluk salame Jaka karo ndhodhok lawang omahe Marjuki.

Let sawetara wektu lawang wis dibukak. “Eee… Jaka. Kok bengi-bengi to? Arep nggarap PR bareng ya? Dhewekan apa karo sapa?” pitakone biyunge Marjuki marang Jaka.

“Anu, Bu, dipunteraken Bapak,” wangsulane Jaka. “Marjuki wonten?” Jaka ganti takon.

“Mar, ki lo digoleki balamu. Jaka!” biyunge Marjuki mbengok ngundang anake. “La bapakmu ngendi? Kok ora diajak mlebu?”

“Anu, Bu, Bapak bablas teng pom bensin. Mangke kundure ngampiri kula.”

“Sepurane wae, Jaka, aku mau ora sida nang omahmu,” ucape Marjuki rada getun. Banjur Marjuki nyritakake perkarane kenapa ora sida sinau gawe dolanan bareng-bareng karo kanca-kancane nang omahe Jaka.

Satemene ya abot, lan uga Marjuki rada isin yen nyritakake. Nanging kepiye maneh, babagan iki kudu dimangerteni Jaka supaya ora dadi sujana.

Banjur Marjuki crita marang Jaka yen dheweke ora entuk biyunge melu-melu gawe dolanan. Yen gawe dolanan dhewe, Kuwatir sandhangane mengko reget. Luwih gampang tur ora ribet, tuku dolanan nang pasar utawa nang toko. Mangkono jare ngendikane biyunge. “Sepisan maneh, aku njaluk ngapura.”

Bali saka omahe Marjuki, Jaka Saba isih kegawa pikiran. Mikirake nasibe kanca cedhake, Marjuki. Kok ana wong tuwa sing isih duwe pamikiran kaya ngono. Apa kaya ngene iki pamikirane wong jaman saiki? Kabeh-kabeh nggampangake nganggo tuku. Kabeh-kabeh sarwa dhuwit. Sajane yen gelem rekasa sithik, kabeh mau bisa diupakara. Ora kudu tuku. Ora kudu nganggo dhuwit.

La wong bumine dhewe iki isih jembar. Isih akeh sing bisa diupakara. Delengen kae, saben wong bar mangan duren, rambutan, pelem, utawa woh-wohan liyane. Saben bubar mangan, isine dibuwang sakepenake, liya dina ya bisa thukul. Kuwi rak iya mertandhani yen bumine dhewe iki isih subur.

Nanging embuh, kok iya akeh wit-witan sing ilang. Mati amarga ora dirumati utawa amarga ditegori. Babagan nandur lan ngopeni, ora banget-banget dadi kawigaten.

Pamikirane Jaka sing kaya ngono kuwi mau kegawa nganti turu. Ndadekake ngimpi sing ora nyenengake. Embuh saka endi mulabukane, ngerti-ngerti Jaka wis ana ing papan panggonan sing ora cetha jluntrunge. Mung kagambar nang sawijine ara-ara sing padhang jingglang.

Ora ana tanduran siji-sijia. Jaka Saba arep nerusake lakune, ya ora cetha arep tekan ngendi. Arep bali ya wis kebacut adoh. Nanging ya kudu nerusake laku. Amarga papan kono rasane panas banget. Kaya-kaya srengenge ana ing sandhuwure bun-bunan.

“Le, wis rina, ndang tangi! Telat mengko sekolahe!” tembunge ibune Jaka karo gugah-gugah anake lanang.

Sing digugah gragapan, njenggelek karo tholah-tholeh ngiwa-nengen. “Ooo, mung ngimpi to kuwi mau,” tembunge Jaka sajrone batin.

Jaka Saba makbrabat mlayu menyang pakiwan. Adus, salin, sarapan, nyangklong tas, pamitan bapak lan ibune. Banjur mangkat sekolah.

Sampun rumiyin.

Dongene akan Tidur-Nemu Gogor

 

 

 

 

Serial Jaka Saba :

Nemu Gogor

Dening : Widya Babahe Leksono

Serial Jaka Saba : Nemu Gogor

Hak Cipta © Penulis

Penulis                   :  Widya Babahe Leksono

Layout                  :  Bayu Sabtaji

Editor                     : 

Ilustrasi Dalam    :  Deni Supadmo

Desain Cover       :  Bayu Tambeng

Layout Cover      :  Bayu Sabtaji

Cetakan Pertama Juli 2014

Diterbitkan secara Independen oleh penulisnya.

Grenengane sing Nulis

Sing takkarepake ora neka-neka. Aku mung kepengin kepiye carane bocah-bocah saiki bisa lan gelem migunakake basa Jawa. Migunakake basa Jawa sajroning caturan utawa omong-omongan karo bocah sapantaran utawa kluwarga ing saben dinane.

Sapa sing arep disalahake yen bocah-bocah saiki padha ora bisa lan ora gelem migunakake basa Jawa? Yen kita mung eyel-eyel bab kuwi, takkira ora bakal ana karampungane. Siji lan sijine tansah bakal tuding-tudingan, salah-sinalahan.

Mula, ayo bebarengan padha tumandang gawe. Ngupaya kepiye carane bocah-bocah padha bisa lan gelem migunakake basa Jawa sajroning sesrawungan.

Buku crita basa Jawa iki taktulis minangka srana murih nglanyahake lan ngulinakake bocah nalika migunakake basa Jawa. Saora-orane bisa mangerteni lan gelem nyoba. Uga mangerteni kepiye carane ngucapake tembung-tembung basa Jawa. Mbokmenawa yen bocah-bocah gelem maca buku iki, akeh-sithike bisa kenal ukara sing sadurunge ora tau rinungu lan kinucapake.

Buku crita basa Jawa sing taktutis iki pancen isih adoh saka kasampurnan. Mula aku duwe pengarep-arep, para maos suka paring kritik lan saran. Saengga, saget migunani tumrap sapa wae sing isih duwe kekarepan sinau lan memetri basa Jawa.

Nuwun.

Gebyog, Januari 2014

Widya Babahe Leksono

 

 

 

 

 

Nemu Gogor

D

ina kuwi, dinane Minggu. Bapake Jaka Saba rada aras-arasen lunga menyang alas. Ora kaya adat sebene. Rampung sarapan, nyruput kopi sing wis dicepakake ibune Jaka, terus memburi jupuk piranti sing biyasane dienggo golek suket karo kayu rencekan. Nanging esuk kuwi, embuh kena apa bapake Jaka rada ora ana greget menyang alas.

          “Ana apa to, Pak, dina iki kok sampeyan rada aras-arasen?“ pitakone ibune Jaka marang sing lanang.

Nanging sing ditakoni ora wangsulan. Malah mesam-mesem karo mbukak buntelan mbako sing diwadhahi plastik. Sapa wonge sing ora mangkel, takon apik-apik ora disemauri malah entuk wangsulan eseman. Nanging kepiye maneh, jenenge wae bebojoan. Ana kalane seneng, ana kalane ya srengen.

“Wis rak sah anyel. Dina iki aku arep cuti dhisik. Mumpung dina Minggu. Si Kenang mumpung prei sekolahe. Ya sekali-kali to ning omah wae.”

Ibune Jaka ora nimpali tembunge sing lanang. Kepara malah kelingan anake lanang.

          “O iya, nang endi Jaka mau? Esuk umun-umun kok wis ora ketok irunge,” pitakone ibune Jaka marang bojone.

“Karan jenenge Jaka Saba. Yen ora dolan, kluyuran, ya ora Jaka Saba jenenge,” wangsulane sing lanang rada ora enak nang ati.

          Pancen bener, kawit esuk srengenge durung mlethek, Jaka Saba wis ora ana ning omah. Biyasane dina Minggu, bocah lanang sing senenge dolan kuwi kepara seneng nang omah. Malah adate tangine kepara rada awan. Mumpung prei sekolahe, mengkono yake sing digagas.

Nanging embuh, Minggu kuwi kok ya ora kaya adat sabene. Wong tuwane sakloron bisane mung nebak-nebak. Kira-kira yen ora nang sekolahan, ya dolan neng kanca-kancane. Mbuh kuwi Dana, Reka, Toto, utawa Marjuki. Mengkono pangirane ibune.

Beda karo sing dipikirake bapake. Anak lanang siji kuwi mesthi wis klayaban mbuh nang endi. Nanging migunani. Bapake Jaka luwih percaya marang anake lanang. Sing duwe kabisan lan kasenengan sing rada beda karo kanca-kancane sapantaran.

Wis sawetara suwe, bapak lan ibune Jaka Saba lungguhan nang ruwang tengah. Kekarone kegawa pikirane dhewe-dhewe. Nglambrang ngalor-ngidul mung mikirake anake lanang. Sakloron kaya ditangekake saka impen nalika keprungu swara bocah-bocah padha grejegan. Swara kuwi saya cedhak saya banter.

          “Kula nuwun, Makdhe, Pakdhe!” uluk salame Bono, Dana, Toto, Reka, Maryuki saur manuk.

“We, kok padha njanur gunung. Kadingaren kok bisa bareng-bareng. Wis padha kangsenan ya?” mengkono pitakonan ngiras pambagene ibune Jaka marang bocah-bocah kuwi mau.

“Inggih, Makdhe,” wangsulane kanca-kancane Jaka bareng kaya diabani. Banjur padha salim marang bapak lan ibune Jaka. Bocah-bocah sapantaran padha golek lungguhan dhewe-dhewe. Amarga krosine ora akeh, ana sing lungguh pangkonan, ana sing ngadeg.

”Ya dingapura bae, gubuge makdhemu cilik. Panggonane sumpek, dhingklike ya mung sithik,“ ibune Jaka nambahi rembug.

“Boten dados napa, Makdhe,” tembunge Dana sing rumangsa ngadeg dhewe.

          “Ora ngono, iki mau ana apa? Kok bisa nglumpuk kabeh, terus bareng-bareng padha mrene? Aku rada cubriya, mesti ana karepe,” pamunggele bapake Jaka nang tengah-tengahing krubutane bocah-bocah.

Sing ditakoni ora ana sing semaur. Mripat-mripat cilik padha lirik-lirikan. Tangan lan sikile padha senggol-senggolan. Menehi tandha supaya matur marang bapake Jaka. Bapake Jaka ngerti glagate bocah-bocah sapantaran mau. Dasar bapake Jaka ya senenge mbeda, terus nambahi gunem-gunem, “Yen ora ana apa-apa ya wis. Aku arep nang kebonan. E…, mbokmenawa ana gedhang mateng bisa digoreng kanggo nyamikan.”

Terus maknyet, jumangkah memburi. Lagi telung jangkahan, keprungu swarane Jaka menggak lakune bapake, “Anu, Pak…. Kanca-kanca kabeh duwe kepenginan arep mlaku-mlaku nang alas. Kuwatir mengko yen kesasar, ora ngerti dalan baline, njaluk tulung Bapak ngancani mlaku-mlaku.”

Bapake Jaka bali lungguh maneh. “La terus arep ngapa mlaku-mlaku nang alas? Mengko yen ketemu kewan galak rak iya malah dadi cotho?”

Kabeh padha meneng. Bocah sapantaran padha pandeng-pandengan. Ndeleng glagate bocah-bocah sing gedhe kekarepane, sepisan maneh bapake Jaka mbeda, “Sapa sing wani karo macan, celeng, utawa ula?”

Mengkono pangetese bapake Jaka marang bocah-bocah. Ora ana sing wani mangsuli. Kabeh kaya kena sirep. Meneng kabeh.

Ing tengahe swasana kang ening, dumadakan Jaka mbengok, “Aku wani karo ula. Mbiyen Bapak nate ngajari aku piye carane ngadhepi ula.”

Kancane Jaka padha mlenggong, kamitenggengen. Nanging bapake Jaka mung mesem, kebak bombong. Ora gumun marang anake lanang. Nanging karo kancane? Mula perlu anane uji coba mental. Nanging  kok ya ora ana kanca-kancane anake sing kumawani.

“Saba utawa dolan nang alas kuwi mung siji sing kudu dimangerteni,” mengkono bapake Jaka ngawiti rembug. “Ora liya ya kuwi, aja biyasa mateni kewan, saanane kewan sing ana ning alas.”

“Klebu semut ya, Pak?” pamedhote Jaka.

“Iya!” wangsulane bapake Jaka cekak aos.

          Pancen bener. Yen rumangsa dijiwit krasa lara, ya aja njiwit marang liyan. Mengkono kurang-luwih ajarane para wong tuwa marang putu-putune. Dadi ajaran kuwi mau bisa dijupuk inti sarine, yakuwi aja gawe lelara marang liyan. Kalebu kewan lan tanduran.

Bapake Jaka Saba rampung menehi wejangan. Banjur miwiti ngajari bocah-bocah sakpantaran kuwi kepiye lakune yen ngadhepi kewan galak. Contone yen lunga menyang alas gedhe nganggo topi sing rada amba. Utawa caping. Kuwi kanggo njaga mbokmenawa ana ula saka ndhuwur. Ula sing gandhulan nang uwit. Nalika ula kuwi rumangsa ana sing teka, sanalika awak lan sirahe mogel, nyaplok utawa nyaut barang mau. Lan yen nganggo topi utawa caping, sing kecaplok ula dudu sirah, nanging capinge.

“Pancen mung caping, nanging ya gedhe pigunane,” mengkono gremengane Marjuki.

Bapake Jaka mung mesem. “Kepiye? Sida mangkat mlaku-mlaku nang alas apa ora?” sepisan maneh bapake Jaka mbeda.

“Anu, Pakdhe, critane dilajengake mawon. Kadose dinten niki boten onten persiapan,” wangsulane Toto diwanek-wanekake.

”Aku kok rada dheg-dhegan. Ana apa ya? Mengko dhisik, aku tak memburi sik ya. Arep pipis,” tembunge Dana sing digeguyu kanca-kancane.

Dheweke ora ngrewes geguyu kuwi mau. Maknyet, ngadeg terus klepat, mlayu memburi. ”Dibacutake saiki apa ngenteni Dana?” ujare bapake Jaka karo mesam-mesem.

”Ngentosi Dana rumiyin,” wangsulane bocah-bocah meh bebarengan.

          Sarampunge Dana saka mburi, bapake Jaka nerusake critane. Isih babagan kepiye carane ngadepi ula. ”Aja wedi, aja bingung, aja kemrungsung, yen pas mbeneri kepergok karo ula,” mengkono dhawuhe bapake Jaka ngawiti maneh critane.

Pancen mengkono. Ngadepi samubarang apa wae kudu nata ati dhisik. Adem pikire.  Bareng  wis tumata kabeh, lagi tumindak. Semono uga yen pas kepergok karo ula. Mandheg, aja obah. Unjal ambegan sing dawa. Alon-alon nyopot topi utawa caping sing dienggo.

Yen mbeneri ora nganggo, ya alon-alon nguculi klambi utawa kaos sing dienggo. Yen uwis, uncalake marang ula mau. Mesti ula kuwi mau nyaut barang sing kemliwer nang ngarepe. Mripate ula kuwi ora patiya awas. Mula apa bae sing kemliwer, obah ning ngarepe, ya disaut. Embuh kuwi musuh utawa mangsane, dheweke ora urusan. Kalebu klambi utawa kaos sing diuncalake kuwi mau. Nalika ula ngobahake sirahe, nyaut klambi utawa kaos, enggal-enggal lunga saka papan panggonan kono.

Mlancong Menyang Gunung Alas

          Dina Minggu candhake, dina sing wis ditemtokake Jaka Saba sakancane. Ya dina kawiwitan mlancong menyang Gunung Alas. Minggu kuwi luwih manteb yen dibandhingake karo dina Minggu kepungkur. Saora-orane mentale Jaka sakanca luwih wani. Kabeh kuwi mau kagawa saka apa sing dicritakake bapake Jaka. Apamaneh bapake Jaka ya ngancani.

          Gunung Alas wis akeh sing mangerteni. Apamaneh warga sing manggon ing desa sakiwa-tengene. Saliyane arupa gunung lan alas sing isih kebak tanduran gedhe-gedhe, Gunung Alas ya dikenal angker. Amarga isih akeh kewan galak. Mula langka sing saba ing papan kono.

          Wancine pancen durung awan tenan. Bedhug utawa adan luhur durung keprungu. Dana wis sambat kesel, njaluk leren dhisik. Nanging kanca-kanca liyane padha ora nggagas sambate Dana.

Ndeleng glagate Dana, bapake Jaka ora tegel. ”Ya wis. Yen ora kuwat aja dipeksa. Kono padha ngaso dhisik.”

Bareng keprungu tembunge bapake Jaka sing mengkono, Dana banjur ndheprok. Kanca-kanca liyane padha ngguyu karo lungguhan nang sakiwa-tengene Dana. Dana ora sranta, banjur mbukak leregan tase, ndudut gendul plastik isi banyu. Gendul isi banyu dilangga, nelesi gorokane. Sanalika praupane Dana katon seger.

Semono uga kanca-konca liyane. Ora lali padha ngetokake buntelan sing dicepake saka omah. Ana sing nggawa tela godhog, kenthang goreng, arem-arem, sega kering, lan uga ana sing gawa roti.

Sajake enak tenan. Pancen wong lagi ngelih, apamaneh ning alas sing adoh warung. Panganan apa bae rasane ya luwih gandem. Satengah-tengahing bocah-bocah sapantaran padha mangan, bapake Jaka dhawuh, “Kowe kabeh padha ngaso nang kene dhisik ya. Pakdhe arep golek rencekan kayu sedhela.”

“Nggih, Pakdhe.”

“Mengko yen ana apa-apa, sempritane disebul ping telu,” mengkono pesene bapake Jaka sadurunge ninggalake bocah-bocah.

          Tenan, durung nganti padha rampung olehe mangan, dumadakan keprungu swara gerenge kewan.

“Yen iki gerenge macan,” Bono mbisiki kanca-kancane.

“Kepiye? Sempritane disebul apa ngenteni sawetara dhisik?” Marjuki melu bisik-bisik.

Bocah-bocah sapantaran padha pandeng-pandengan. Padha ngenteni wangsulan. Nanging beda karo Dana, dheweke mung gandhulan kenceng, nyekeli tangane Jaka. Ora dirasa kathoke Dana teles. Dana ngompol.

”Kepiye Jaka?” bisike Toto marang Jaka.

”Ya wis dienteni sawetara dhisik. Mbokmenawa Bapak ya krungu, terus enggal-enggal bali rene.”

Swara macan nggereng keprungu saya banter. Bareng digatekake tenan, swarane ora mung siji. Mbokmenawa macan lanang karo wadon lagi golek pangan. Ya, swara kuwi keprungu luwih cetha. Arah-arahe saka kidul kulon. Padha arahe bapake Jaka Saba pamit golek kayu rencekan.

Jaka Saba sakancane kaget, keprungu kresak-kresek. Lan ora adoh saka papan panggonane, katon ana godhong obah-obah. Marjuki, sing kawit mau ngemut sempritan, ora njarak sempritane kesebul. Sanalika kanca-kancane kaget. Ora let suwi bapake Jaka njedhul. Oalah, jebul sing kresak-kresek ana sawalike grumbul kuwi mau bapake Jaka.

”Ssst, aja rame-rame! Nang sawalike wit trembesi sisih kidul kulon kana kuwi ana macan arep tarung,“ pambisike bapake Jaka Saba marang bocah-bocah. “Aja  padha wedi. Ayo mlaku dhimik-dhimik, nyedhaki wit trembesi!”

Kabeh padha manut apa sing didhawuhake bapake Jaka. Ketlemek-ketlemek padha mlaku nyedhaki wit trembesi. Sing paling ngarep ya mesti sing luwih ngerti kahanan. Ora liya ya bapake Jaka. Urut memburi lan kiwa-tengene, Dana lan Maryuki, Toto lan Jaka. Dene Dana digendhong bapake Jaka. Amarga banget wedine, nganti ngewel, ora bisa ngangkat sikile kanggo mlaku.

          “Dana, biyasane macan kuwi seneng apa-apa sing ning dhuwur gendhongan,” bisike Bono mbeda Dana. Sing dibeda ora ngrewes. Mung cekelane saya kenceng nang gendhongane bapake Jaka.

Bapake Jaka ndhodhok, kabeh melu ndhodhok. Bapake Jaka mbrangkang, kabeh padha mbrangkang. Apa bae saobahe bapake Jaka, bocah-bacah sapantaran padha nirokake.

Usahane  ora muspra. Kabeh wis tekan wit trembesi kanti slamet. Dana sing kawit mau nang gendhongan, wis wani medhun. Mbokmenawa wis ora patiya ngewel.

“Delengen kae, nang pinggire kali! Kae jenenge macan loreng,” pambisike bapake Jaka marang bocah-bocah.

Sing dibisiki nggatekake temenanan. Pancen bener. Saka sawalike wit trembesi, sing dienggo ndhelik bocah-bocah lan bapake Jaka, katon ana kewan sikele papat persis kaya kucing. Nanging kepara katon luwih gedhe. Kuwi sing diarani macan.

Bocah-bocah sapantaran padha gumun. Lagi kuwi weruh ning ngarep mripate dhewe wujude kewan sing jare doyan daging menungsa. Sadurunge, paling-paling weruh saka gambar, foto, utawa giyaran televisi.

“Bono, ndang ditokake kekere! Aku pengin weruh luwih cetha!” panjaluke Jaka marang Bono.

Ora nunggu suwe, Bono mbukak tas cangklonge. Alon-alon njupuk keker saka njero sak tas. Jaka wis ora sranta. Keker sing wis nang tangane Bono disaut. Banjur ngepas-ngepasake setelane, terus dienggo ngeker macan sing ana pinggir kali kuwi mau.

“Weh nggegirisi. Untune mingis-mingis. Mripate mangar-mangar,” mengkono kumecape Jaka.

Tembung kuwi ndadekake kanca-kancane padha kepengin enggal-enggal weruh. Terus padha rebutan keker.

”Ssst, aja rame-rame. Aja padha rebutan. Mengko mundhak konangan simbahe yen awake dhewe padha delikan nang kene!”

Sawise dibisiki bapake Jaka, bocah-bocah banjur padha giliran anggone ngeker macan. Gerenge macan saya suwe tambah banter. Tarunge ya tambah seru. Gluntungan, cakar-cakaran, cokot-cokotan. Nganti awake gupak lendhut kabeh.

“Pakdhe, jebul ora mung loro macane. Ana macan cilik-cilik cacahe telu,” tembunge Marjuki sing nyekel keker. Banget gugupe, nganti lali basa karo bapake Jaka. Kekere diaturake bapake Jaka.

“Nang sisih ngendi?” pitakone bapake Jaka karo ngeker-ngeker.

“Sawalike wit pis kucing. Radi ngiwa, radi ngandhap.”

“We ladalah! Kuwi anak-anake macan sing lagi tarung. Mesakake banget.”

Sarampunge rembugan, bapake Jaka, Bono, lan Marjuki mlaku alon-alon nyedhaki anak macan. Sajangkah mbaka sajangkah. Satemene ngono ora adoh. Amarga mlakune alon-alon, ya katon suwe.

Saiki wis padha cedhak karo wit pis kucing. Marjuki kringete dleweran. Dhadha rasane kaya arep ambrol. Bapake Jaka ndelengi bocah loro, banjur mesem karo ngacungake jempol. Bapake Jaka banjur mengkurep, ndlosor kaya ula.

Nggremet alon-alon nyedhaki anak macan. Siji mbaka siji, anak macan kacandhak. Sepisan diulungake Bono. Sing kaping loro diulungake Marjuki. Dene sing pungkasan digawa dhewe.

Warga Dhukuh Saba padha geger. Jaka Saba lan kanca-kancane entuk anak macan. Apamaneh cacahe ana telu. Bener, anak macan sing wis diadusi, amarga bubar gupak lendhut, saka kali tengah alas kuwi mau saiki katon resik. Dipepe nang pelataran omahe Jaka, karepe ben ora kadhemen lan supaya wulune cepet garing.

Saben ana wong sing liwat, banjur merlokake mampir. Sing ndadekake wong sadhukuh krungu kabeh.

“Hi, lucu ya? Kaya kucing,” grenengane Dana, sing kawit mau ora leren-leren nyawang.

Wancine wis sore. Bapake Jaka Saba rampung adus. Kadingaren bubar ngasar wis adus, adate nyedhaki magrib, malah kepara bar magrib lagi kober adus. Nanging dina kuwi kaya ana sing beda.

Kempol Kidang Pancen Enak

Pancen bener. Rampung adus, dandan resik, bapake Jaka nyedhaki anak macan. Anak macan utawa gogor kuwi lagi dirubung warga Dhukuh Saba sing kepengin ngerti anak macan.

“Le, Jaka, lan kanca-kancamu sing isih kuwat mlaku lungaa nang alas maneh. Anak-anak macan utawa gogor iki kudu dibalekake marang biyunge,” mangkono tembunge bapake Jaka nang tengahe warga lan kanca-kancane Jaka.

“Lo, Pak, gogor iki ora diingoni bae? Mengko yen wis gedhe didol. Mesti payu larang.”

“Ora! Mesakake biyunge. Kowe apa gelem dipisahake karo ibumu?”

Jaka ora wangsulan. Mung meneng bae karo rada gela. Dene Bono karo Marjuki melu ngrewangi bapake Jaka, nglebokake gogor nang kranjang.

”Ayo, selak surup. Mengko mundhak kewengen baline!“ pangajake bapake Jaka.

Sidane sing melu mbalekake anak macan mung Bono, Marjuki, karo sabageyan warga. Jaka, Dana, Toto, ora melu. Mbokmenawa kekeselen.

Durung nganti tekan papan panggonane, rombongan sing arep mbalekake anak macan cacah telu kuwi mau kaget. Keprungu swarane macan nggereng. Ora ana sing ngabani, sarombongan ndhodhok bareng. Banjur ndhelik golek papan panggonan sing dirasa aman. Gerenge macan saya banter, cetha lan keprungu cedhak banget. Gogor sing diwadhahi kranjang, ranggeh-ranggeh mendhuwur. Kepengin metu saka wadhahe.

Bapake Jaka Saba sing nggawa kranjang mudheng karepe. Enggal-enggal kranjang kuwi mau disuntak, dijungkirake. Sanalika gogor cacah telu metu saka wadhahe. Gogor terus mlayu, nyedhaki sumbere gerenge macan gedhe kuwi mau.

Ora let suwe, saka sawalike grumbul, makjegungguk macan gedhe mecungul. Warga Dhukuh Saba sing nguntapake kaget. Beda karo Bono lan Maryuki. Amarga bocah loro kuwi mau wis ngerti nalika padha tarung nang pinggir kali tengah alas awan mau.

Gogor telu cacahe nyedhaki biyunge. Banjur nyusu marang biyunge. Ya mesti wae, sadina ora ngombe, pantes yen ngelih lan ngelak.

Karo ndilati anake, biyung macan kuwi mau ndheprok. Sawetara wektu, bapake Jaka ngadeg, metu saka singidane. Sabanjure disusul liyane. Bapake Jaka nyopot klambine, terus diuncalake sangarepe rada adoh saka biyung macan kuwi mau. Banjur ditinggal bali.

Sajrone bali nyang Dhukuh Saba, Bono takon marang bapake Jaka. ”Pakdhe nyopot klambi terus diuncalake teng ngajenge biyunge macan. Kersane napa to?”

Karo mlaku bapake Jaka crita akeh bab macan. Sabenere macan kuwi isa diajak paseduluran. Dene bapake Jaka nguncalake klambine marang biyunge macan kanggo tandha ngajak paseduluran. Macan kuwi bisa niteni manungsa utawa pawongan saka ambune kringet.

Wis ana yen rong minggunan, Jaka Saba lan kanca-kancane wis ora pati nggagas tau nulung anak macan. Luwih-luwih warga Dhukuh Saba.

Nanging Jaka Saba kaget nalika tengah wengi metu saka ngomah, saperlu nguyuh nang pakiwan. Dheweke weruh blegere kewan sikil papat, mlaku regunuk-regunuk nyedhaki ngomahe. Bareng dimatake tenan, jebule macan. Bareng wis cedhak, macan kuwi mau mandheg nang sisihe lawang ngarep. Banjur ndhungkruk nyelehake barang sing digondhol utawa dicokot. Banjur lunga.

Jaka Saba durung sida nguyuh. Brabat mlebu omah. Gugah-gugah bapake. Bareng bapake wis tangi, dheweke crita sakabehe kedadeyan sing lagi wae dialami.

Bapake Jaka ora sranta. Ngadeg jenggirat, njupuk senter utawa sentolop, terus metu ngomah. Jaka ngetutake saka mburi. Bareng lawang ngarep dibukak, nang kono ana kempol kidang gemlethak. Bapake Jaka mesem. Banjur sentolope disorot-sorotake mengarep, mengiwa, lan menengen. Mbokmenawa blegere macan isih katon. Lamat-lamat keprungu swara gerenge macan.

“Ya, matur nuwun, Lur!” pambengoke bapake Jaka.

***

“Daging kidang jebule enak banget ya?” tembunge Dana nalika mangan bareng nang omahe Jaka Saba. Bali saka sekolah, Jaka pancen dipesen simboke supaya ngajak kanca-kancane mangan bareng nang omahe.

Rampung mangan, Jaka Saba takon marang bapake, ”Dadi kempol kidang kuwi pikolehe dhewe nulung anake macan ya Pak?”

Sing ditakoni ora wangsulan. Mripate lirak-lirik marang Bono lan Marjuki. Sing dilirik ethok-ethok keselek, banjur watuk-watuk.

“Eee…, kena apa kok padha watuk? Ora doyan daging kidang ya?” pitakone bapake Jaka.

“Boten kok, Pakdhe. Kula pun kesel mlampah. Kula boten ndherek mawon menawi mbalekake anak macan teng tengah alas,” wangsulane Marjuki.

“Sakjane aku ya eman-eman yen gogor kuwi dibalekake nyang biyunge,” Bono nimpali.

Kabeh padha ngguyu. Nanging Jaka sing rumangsa disindhir mung pecuca-pecucu.

Sampung rampung.

Kenalan Yo... ro sing Nulis

Widyo Babahe Leksono, lair ing desa Patrayudan, Jepara, Desember 1960. Nate mulang Pendidikan Kesenian ing SD Andreas, SMP Agustinus, SMP/SMA Muhammadiyah 03/01, SMA Fituhiyyah, SMP/SMA Agus Salim. Mulang/nglatih ektra Drama ing SD/SMP Isriati, SD Al-Azhar 14/29, SD Hidayatullah, SD/SMP/SMA Nasima, SMPN 1. Teater SS IKIP Negri (saiki Unnes), Teater Kaplink Stimik Dian Nuswantara (saiki Udinus).

Saiki mung mulang ektra drama ing SMA Islam Sultan Agung 1. Kabeh kuwi ing saidenge tlatah Semarang.

Ngisi workshop ing sekolah-sekolah, kampus, kantor,  babagan: teater/drama, pidato/retorika protkoler, dongeng, nulis crita uga skenario/naskah drama. Makaping-kaping nulis ing koran babagan: pendidikan, seni lan budaya.

Taun 2011 nglatih nulis crita ing SD Pesona Astra lan SD Surya persada, Kotawaringin Barat, Kalimantan Tengah, sing ngasilake buku kumpulan crita bocah, “Jin Pohon Sawit” lan “Hutan Larangan,” sing kekarone diterbitake Gigih Pustaka Mandiri, Jogjakarta.

Buku Carita bocah basa jawa, sing nate diterbitake antarane, Roro Jonggrang Nagih Janji, Nawang Wulan Bali Kayangan, Naga Baru Klinthing, Lutung Kasarung, dan Ciung Wanara (2009). Buku Pembelajaran Drama untuk SD (2006). Kumpulan Geguritan Blakotang (2012), Buku Mendongeng enteng Sreng... (2012), kekarone diterbitake Gigih Pustaka Mandiri Jogjakarta. Buku Dolanan Bocah (2012), Novel Anak Cinta Cita (2014), Kumpulan Naskah Bocah bBasa jawa (2014), diterbitake dhewe (indie).